YKS Kimya (9–12)
ÖSYM 2026 YKS’ye esas kazanımlar (MEB) · 9–12. sınıf YKS kazanımları; 2027 sürümü henüz yayımlanmadı
9. Sınıf · Kimya Bilimi
9.1.1.1 Kimyanın bilim olma sürecini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Simya ile kimya bilimi arasındaki fark vurgulanır. b. Kimya biliminin gelişim süreci ele alınırken Mezopotamya, Çin, Hint, Mısır, Yunan, Orta Asya ve İslam uygarlıklarının kimya bilimine yaptığı katkılara ilişkin okuma parçası verilir. c. Simyadan kimyaya geçiş sürecine katkı sağlayan bilim insanlarından bazılarının (Empedokles, Democritus, Aristo, Cabir bin Hayyan, Ebubekir er-Razi, Robert Boyle, Antoine Lavoisier) kimya bilimine ilişkin çalışmaları kısaca tanıtılır.
9.1.2.1 Kimyanın ve kimyacıların başlıca çalışma alanlarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Biyokimya, analitik kimya, organik kimya, anorganik kimya, fizikokimya, polimer kimyası ve endüstriyel kimya disiplinleri kısaca tanıtılır. b. İlaç, gübre, petrokimya, arıtım, boya-tekstil alanlarının kimya ile ilişkisi belirtilir. c. Kimya alanı ile ilgili kimya mühendisliği, metalurji mühendisliği, eczacı, kimyager, kimya öğretmenliği meslekleri tanıtılır.
9.1.3.1 Günlük hayatta sıklıkla etkileşimde bulunulan elementlerin adlarını sembolleriyle eşleştirir.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Element tanımı yapılır. b. Periyodik sistemdeki ilk 20 element ve günlük hayatta sıkça kullanılan krom, mangan, demir, kobalt, nikel, bakır, çinko, brom, gümüş, kalay, iyot, baryum, platin, altın, cıva, kurşun elementlerinin sembolleri tanıtılır.
9.1.3.2 Bileşiklerin formüllerini adlarıyla eşleştirir.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Bileşik tanımı yapılır. b. H2O, HCl, H2SO4, HNO3, CH3COOH, CaCO3, NaHCO3 , NH3, Ca(OH)2, NaOH, KOH, CaO ve NaCl bileşiklerinin yaygın adları tanıtılır.
9.1.4.1 Kimya laboratuvarlarında uyulması gereken iş sağlığı ve güvenliği kurallarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Kimyada kullanılan sağlık ve güvenlik amaçlı temel uyarı işaretleri [yanıcı, yakıcı, korozif, patlayıcı, tahriş edici, zehirli (toksik), radyoaktif ve çevreye zararlı anlamına gelen işaretler] tanıtılır. b. İş sağlığı ve güvenliği için temel uyarı işaretlerin bilinmesinin gerekliliği ve önemi vurgulanır.
9.1.4.2 Kimyasal maddelerin insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkilerini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Na, K, Fe, Ca, Mg, H2O maddelerinin insan sağlığı ve çevre için önemine değinilir. b. Hg, Pb, CO2, NO2, SO3, CO, Cl2 maddelerinin insan sağlığı ve çevre üzerindeki zararlı etkileri vurgulanır.
9.1.4.3 Kimya laboratuvarında kullanılan bazı temel malzemeleri tanır.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Beherglas, erlenmayer, dereceli silindir (mezür), pipet, cam balon, balon joje, büret ve ayırma hunisi gibi laboratuvarda bulunan temel araç gereçler tanıtılır.
9. Sınıf · Atom ve Periyodik Sistem
9.2.1.1 Dalton, Thomson, Rutherford ve Bohr atom modellerini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Bohr atom modeli, atomların soğurduğu/yaydığı ışınlar ile ilişkilendirilir. Hesaplamalara girilmeden sadece ışın soğurma/yayma üzerinde durulur. b. Bohr atom modelinin sınırlılıkları belirtilerek modern atom teorisinin (bulut modelinin) önemi vurgulanır. Orbital kavramına girilmez. c. Atom modellerinin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.
9.2.2.1 Elektron, proton ve nötronun yüklerini, kütlelerini ve atomda bulundukları yerleri karşılaştırır.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Elektron, proton, nötron, atom numarası, kütle numarası, izotop, izoton, izobar ve izoelektronik kavramları tanıtılır. b. Elektron, proton ve nötronun yük ve kütlelerinin nasıl bulunduğu sürecine ve izotop atomlarda ortalama atom kütlesi hesabına girilmez.
9.2.3.1 Elementlerin periyodik sistemdeki yerleşim esaslarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Mendeleyev’in periyodik sistem üzerine yaptığı çalışmalar ve Moseley’in katkıları üzerinde durulur. b. Atomların katman-elektron dağılımlarıyla periyodik sistemdeki yerleri arasındaki ilişki açıklanır. İlk 20 element esas olup diğer elementlerin katman elektron dağılımlarına girilmez.
9.2.3.2 Elementleri periyodik sistemdeki yerlerine göre sınıflandırır.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Elementlerin sınıflandırılması metal, ametal, yarı metal ve asal (soy) gazlar olarak yapılır.
9.2.3.3 Periyodik özelliklerin değişme eğilimlerini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Periyodik özelliklerden metalik-ametalik, atom yarıçapı, iyonlaşma enerjisi, elektron ilgisi ve elektronegatiflik kavramları açıklanır; bunların nasıl ölçüldüğü konusuna girilmez. b. Kovalent, iyonik, metalik, van der Waals yarıçap tanımlarına girilmez. c. Periyodik özelliklerin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.
9. Sınıf · Kimyasal Türler Arası Etkileşimler
9.3.1.1 Kimyasal türleri açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Radikal kavramına girilmez.
9.3.2.1 Kimyasal türler arasındaki etkileşimleri sınıflandırır.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Bağlanan türler arası sınıflandırma, atomlar arası ve moleküller arası şeklinde yapılır; bu sınıflandırmanın getirdiği güçlüklere değinilir. b. Güçlü etkileşimlere örnek olarak iyonik, kovalent ve metalik bağ; zayıf etkileşimlere örnek olarak da hidrojen bağı ve van der Waals kuvvetleri verilir.
9.3.3.1 İyonik bağın oluşumunu iyonlar arası etkileşimler ile ilişkilendirir.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Nötr atomların ve tek atomlu iyonların Lewis sembolleri verilir. Örnekler periyodik sistemde ilk 20 element arasından seçilir. b. İyonik bileşiklerin yapısal birimleri ile molekül kavramının karıştırılmamasına vurgu yapılır. c. İyonik bağların açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.
9.3.3.2 İyonik bağlı bileşiklerin sistematik adlandırmasını yapar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Tek atomlu ve çok atomlu iyonların (NH4+, OH-, NO3-, SO42-, CO32-, PO43-, CN-, CH3COO-) oluşturduğu bileşiklerin adlandırılması yapılır. b. Değişken değerlikli metallerin (Cu, Fe, Hg, Sn, Pb) oluşturduğu bileşiklerin adlandırılması yapılır. c. Hidrat bileşiklerinin adlandırılmasına girilmez.
9.3.3.3 Kovalent bağın oluşumunu atomlar arası elektron ortaklaşması temelinde açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Kovalent bağlar sınıflandırılırken polar ve apolar kovalent bağlar verilir; koordine kovalent bağa girilmez. b. Basit moleküllerin (H2, Cl2, O2, N2, HCl, H2O, BH3, NH3, CH4, CO2) Lewis elektron nokta formülleri üzerinden bağın ve moleküllerin polarlık-apolarlık durumları üzerinde durulur. c. Kovalent bağların açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.
9.3.3.4 Kovalent bağlı bileşiklerin sistematik adlandırmasını yapar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- H2O, HCl, H2SO4, HNO3, NH3 bileşik örneklerinin sistematik adları verilir.
9.3.3.5 Metalik bağın oluşumunu açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Metalik bağın açıklanmasında elektron denizi modeli kullanılır.
9.3.4.1 Zayıf ve güçlü etkileşimleri bağ enerjisi esasına göre ayırt eder.
9.3.4.2 Kimyasal türler arasındaki zayıf etkileşimleri sınıflandırır.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Van der Waals kuvvetleri (dipol-dipol etkileşimleri, iyon-dipol etkileşimleri, dipol- indüklenmiş dipol etkileşimleri, iyon-indüklenmiş dipol etkileşimleri ve London kuvvetleri) açıklanır. b. Dipol-dipol etkileşimleri, iyon-dipol etkileşimleri ve London kuvvetlerinin genel etkileşme güçleri karşılaştırılır.
9.3.4.3 Hidrojen bağları ile maddelerin fiziksel özellikleri arasında ilişki kurar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Hidrojen bağının oluşumu açıklanır. b. Uygun bileşik serilerinin kaynama noktası değişimleri grafik üzerinde, hidrojen bağları ve diğer etkileşimler kullanılarak açıklanır. c. Aziz Sancar’ın DNA’nın onarımı ile ilgili çalışmalarına ve kısa biyografisine okuma parçası olarak yer verilir. Sabırlı, azimli ve kararlı olmanın bilimsel çalışmalarda başarıya ulaşmadaki önemi vurgulanır.
9.3.5.1 Fiziksel ve kimyasal değişimi, kopan ve oluşan bağ enerjilerinin büyüklüğü temelinde ayırt eder.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Türler arasında fiziksel ve kimyasal değişimlerin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.
9. Sınıf · Maddenin Hâlleri
9.4.1 Maddenin Fiziksel Hâlleri 9.4.1.1.Maddenin farklı hâllerde olmasının canlılar ve çevre için önemini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Suyun fiziksel hâllerinin (katı, sıvı, gaz) farklı işlevler sağladığı vurgulanır. b. LPG (sıvılaştırılmış petrol gazı), deodorantlardaki itici gazlar, LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz), soğutucularda kullanılan gazların davranışları üzerinden hâl değişimlerinin önemi vurgulanır. c. Havadan azot ve oksijen eldesi üzerinde durulur.
9.4.2.1 Katıların özellikleri ile bağların gücü arasında ilişki kurar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Katılar sınıflandırılarak günlük hayatta sıkça karşılaşılan tuz, iyot, elmas ve çinko katılarının taneciklerini bir arada tutan kuvvetler üzerinde durulur.
9.4.3.2 Sıvılarda viskoziteyi etkileyen faktörleri açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Viskozitenin moleküller arası etkileşim ile ilişkilendirilmesi sağlanır. b. Farklı sıvıların viskoziteleri sıcaklıkla ilişkilendirilir. c. Farklı sıcaklıklarda su, gliserin ve zeytinyağının viskozite deneyleri yaptırılarak elde edilen sonuçların karşılaştırılması sağlanır.
9.4.3.3 Kapalı kaplarda gerçekleşen buharlaşma-yoğuşma süreçleri üzerinden denge buhar basıncı kavramını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Kaynama olayı dış basınca bağlı olarak açıklanır. b. Faz diyagramlarına girilmeden kaynama ile buharlaşma olayının birbirinden farklı olduğu belirtilir.
9.4.3.4 Doğal olayları açıklamada sıvılar ve özellikleri ile ilgili kavramları kullanır.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Atmosferdeki su buharının varlığının nem kavramıyla ifade edildiği belirtilir. b. Meteoroloji haberlerinde verilen gerçek ve hissedilen sıcaklık kavramlarının bağıl nem kavramıyla ifade edildiği belirtilir. Bağıl nem hesaplamalarına girilmez.
9.4.4.1 Gazların genel özelliklerini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Gaz yasaları ve kinetik-moleküler teoriye girilmez.
9.4.4.2 Gazların basınç, sıcaklık, hacim ve miktar özelliklerini birimleriyle ifade eder.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Basınç birimleri olarak (atm ve mmHg); hacim birimi olarak litre (L); sıcaklık birimleri olarak Celcius (oC) ve Kelvin (K); miktar birimi olarak da mol verilir. Birim dönüşümlerine ve hesaplamalara girilmez.
9.4.4.3 Saf maddelerin hâl değişim grafiklerini yorumlar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Hâl değişim grafikleri üzerinden erime-donma, buharlaşma-yoğuşma ve kaynama süreçleri incelenir. b. Gizli erime ve buharlaşma ısılarıyla ısınma-soğuma süreçlerine ilişkin hesaplamalara girilmez. c. Saf suyun hâl değişim deneyi yaptırılarak grafiğinin çizdirilmesi sağlanır.
9.4.5.1 Plazma hâlini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Sıcak ve soğuk plazma sınıflandırmasına girilmez.
9. Sınıf · Doğa ve Kimya
9.5.1.1 Suyun varlıklar için önemini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Su kaynaklarının ve korunmasının önemi açıklanır.
9.5.1.2 Su tasarrufuna ve su kaynaklarının korunmasına yönelik çözüm önerileri geliştirir.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Suyu tasarruflu kullanmanın her vatandaşın ülkesine ve dünyaya karşı sorumluluğu/görevi olduğu vurgulanır.
9.5.1.3 Suyun sertlik ve yumuşaklık özelliklerini açıklar.
9.5.2.1 Hava, su ve toprak kirliliğine sebep olan kimyasal kirleticileri açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Hava kirleticiler olarak azot oksitler, karbon dioksit ve kükürt oksitleri üzerinde durulur. b. Su ve toprak kirleticiler olarak plastikler, deterjanlar, organik sıvılar, ağır metaller, piller, ve endüstriyel atıklar üzerinde durulur.
9.5.2.2 Çevreye zarar veren kimyasal kirleticilerin etkilerinin azaltılması konusunda çözüm önerilerinde bulunur.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Atmosferin, canlılar için taşıdığı hayati önem vurgulanarak tüketim maddelerini seçerken ve kullanırken canlılara ve çevreye karşı duyarlı olmanın gerekliliği vurgulanır. b. Öğrencilerin, kimyasal kirleticilerin çevreye zararlarının azaltılması konusunda yapılan araştırmalar, çalışmalar ve sonuçları hakkında bilişim teknolojilerini kullanarak bilgi toplamaları ve sınıfta paylaşmaları sağlanır. Literatür araştırmalarında elde edilen bilgi ve bilgi kaynaklarının geçerliliği ve güvenilirliğinin sorgulanmasının gerekliliği hatırlatılır. c. Çevre temizliği konusunda farkındalık oluşturmak amacıyla öğrencilerin, grup arkadaşlarıyla birlikte kampanya veya etkinlik önerileri geliştirmeleri sağlanır. Görev dağılımı yapmanın ve herkesin üzerine düşen sorumluluğu yerine getirmesinin grup çalışmalarının başarıya ulaşmasındaki önemi hatırlatılır.
10. Sınıf · Kimyanın Temel Kanunları ve Kimyasal Hesaplamalar
10.1.1.1 Kimyanın temel kanunlarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Kütlenin korunumu, sabit oranlar ve katlı oranlar kanunları ile ilgili hesaplamalar yapılır. b. Demir(II) sülfür bileşiğinin elde edilmesi deneyi yaptırılır.
10.1.2.1 Mol kavramını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Mol kavramının tarihsel süreç içerisindeki değişimi üzerinde durulur. b. Bağıl atom kütlesi tanımlanır. c. İzotop kavramı ve bazı elementlerin mol kütlelerinin tam sayı çıkmayışının nedeni örneklerle açıklanır. ç. Mol hesaplamaları yapılır.
10.1.3.1 Kimyasal tepkimeleri açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Kimyasal tepkime denklemlerinin denkleştirilmesi sağlanır. Redoks tepkimelerine girilmez. b. Yanma, sentez (oluşum), analiz (ayrışma), asit-baz, çözünme-çökelme tepkimeleri örneklerle açıklanır. c. Kurşun(II) iyodürün çökmesi deneyi yaptırılır. ç. Kimyasal tepkimelerin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.
10.1.4.1 Kütle, mol sayısı, molekül sayısı, atom sayısı ve gazlar için normal şartlarda hacim kavramlarını birbirleriyle ilişkilendirerek hesaplamalar yapar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Sınırlayıcı bileşen hesapları üzerinde durulur. b. Tepkime denklemleri temelinde % verim hesapları yapılır.
10. Sınıf · Karışımlar
10.2.1.1 Karışımları niteliklerine göre sınıflandırır.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Homojen ve heterojen karışımların ayırt edilmesinde belirleyici olan özellikler açıklanır. b. Homojen karışımların çözelti olarak adlandırıldığı vurgulanır ve günlük hayattan çözelti örnekleri verilir. c. Heterojen karışımlar, dağılan maddenin ve dağılma ortamının fiziksel hâline göre sınıflandırılır. ç. Karışımlar çözünenin ve/veya dağılanın tanecik boyutu esas alınarak sınıflandırılır.
10.2.1.2 Çözünme sürecini moleküler düzeyde açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Tanecikler arası etkileşimlerden faydalanılarak çözünme açıklanır. b. Çözünme ile polarlık, hidrojen bağı ve çözücü-çözünen benzerliği ilişkilendirilir. c. Farklı maddelerin (sodyum klorür, etil alkol, karbon tetraklorür) suda çözünme deneyleri yaptırılır. ç. Farklı fiziksel hâldeki maddelerin suda çözünme süreçlerinin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.
10.2.1.3 Çözünmüş madde oranını belirten ifadeleri yorumlar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Çözünen madde oranının yüksek (derişik) ve düşük (seyreltik) olduğu çözeltilere örnekler verilir. b. Kütlece yüzde, hacimce yüzde ve ppm derişimleri tanıtılır; ppm ile ilgili hesaplamalara girilmez. c. Yaygın sulu çözeltilerde (çeşme suyu, deniz suyu, serum, kolonya, şekerli su) çözünenin kütlece ve/veya hacimce yüzde derişimlerine örnekler verilir. ç. Kütlece yüzde ve hacimce yüzde derişimleri farklı çözeltiler hazırlatılır. d. Günlük tüketim maddelerinin etiketlerindeki derişime ilişkin verilere dikkat çekilir. e. Örnek çözelti hazırlanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.
10.2.1.4 Çözeltilerin özelliklerini günlük hayattan örneklerle açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Çözeltilerin donma ve kaynama noktasının çözücülerinkinden farklı olduğu ve derişime bağlı olarak değişimi açıklanır. Hesaplamalara girilmez. b. Karayollarında ve taşıtlarda buzlanmaya karşı alınan önlemlere değinilir; bu önlemlerin olumlu ve olumsuz etkilerinin tartışılması sağlanır. Sınıf içi tartışmalarda karşısındakini dinlemenin ve görgü kurallarına uygun davranmanın tartışmanın verimliliği üzerindeki etkisi hatırlatılır.
10.2.2.1 Endüstri ve sağlık alanlarında kullanılan karışım ayırma tekniklerini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Mıknatıs ile ayırma bunun yanı sıra tanecik boyutu (eleme, süzme, diyaliz), yoğunluk (ayırma hunisi, yüzdürme), erime noktası, kaynama noktası (basit damıtma, ayrımsal damıtma) ve çözünürlük (özütleme, kristallendirme, ayrımsal kristallendirme) farkından yararlanılarak uygulanan ayırma teknikleri üzerinde durulur. b. Karışımları ayırma deneyleri yaptırılır.
10. Sınıf · Asitler, Bazlar ve Tuzlar
10.3.1.1 Asitleri ve bazları bilinen özellikleri yardımıyla ayırt eder.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Limon suyu, sirke gibi maddelerin ekşilik ve aşındırma özellikleri, asitlikleriyle ilişkilendirilir. b. Kirecin, sabunun ve deterjanların ciltte oluşturduğu kayganlık hissi baziklikle ilişkilendirilir. c. Asitler ve bazların bazı renkli maddelerin (çay, üzüm suyu, kırmızı lahana) rengini değiştirmesi deneyleri yapılarak indikatör kavramı ve pH kâğıdı tanıtılır. ç. Sirke, limon suyu, çamaşır suyu, sodyum hidroksit, hidroklorik asit ve sodyum klorür çözeltilerinin asitlik veya bazlık değerlerinin pH kâğıdı kullanılarak yorumlanması sağlanır. d. pH kavramı asitlik ve bazlık ile ilişkilendirilerek açıklanır. Logaritmik tanıma girilmez. e. Günlük hayatta kullanılan tüketim maddelerinin ambalajlarında yer alan pH değerlerinin asitlik- bazlıkla ilişkilendirilmesi sağlanır.
10.3.1.2 Maddelerin asitlik ve bazlık özelliklerini moleküler düzeyde açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Asitler su ortamında H3O+ iyonu oluşturma, bazlar ise OH- iyonu oluşturma özellikleriyle tanıtılarak basit örnekler verilir. b. Su ile etkileşerek asit/baz oluşturan CO2 , SO2 ve N2O5 maddelerinin çözeltilerinin neden asit gibi davrandığı; NH3 ve CaO maddelerinin çözeltilerinin de neden baz gibi davrandığı bu tepkimeler üzerinden açıklanır. Lewis asit-baz tanımına girilmez.
10.3.2.1 Asitler ve bazlar arasındaki tepkimeleri açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Nötralleşme tepkimeleri, asidin ve bazın mol sayıları üzerinden açıklanır. b. Sodyum hidroksit ile sülfürik asidin etkileşiminden sodyum sülfat oluşumu deneyi yaptırılarak asit, baz ve tuz kavramları ilişkilendirilir.
10.3.2.2 Asitlerin ve bazların günlük hayat açısından önemli tepkimelerini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Asitlerin ve bazların metallerle etkileşerek hidrojen gazı oluşturması reaksiyonlarına örnekler verilir; aktif metal, yarı soy metal, soy metal ve amfoter metal kavramları üzerinde durulur. b. Alüminyum metalinin amfoterlik özelliğini gösteren deney yaptırılır. c. Nitrik asit, sülfürik asit ve hidroflorik asidin soy metal ve cam/porselen aşındırma özelliklerine değinilir. Tepkime denklemlerine girilmez. ç. Derişik sülfürik asit, fosforik asit ve asetik asidin nem çekme ve çözünürken ısı açığa çıkarma özellikleri nedeniyle yol açtıkları tehlikeler vurgulanır.
10.3.3.1 Asitlerin ve bazların fayda ve zararlarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Asit yağmurlarının oluşumuna, çevreye ve tarihi eserlere etkilerine değinilir. b. Kirecin ve kostiğin yağ, saç ve deriye etkisi deney yapılarak açıklanır. c. Öğrencilerin asit ve bazların fayda ve zararları hakkında bilişim teknolojileri kullanarak araştırma yapmaları, elde ettikleri bilgileri kaynak belirterek özetlemeleri ve yazılı olarak sunmaları sağlanır. Bilişim teknolojilerini kullanırken siber güvenlik kurallarına uymanın gerekliliği hatırlatılır.
10.3.3.2 Asit ve bazlarla çalışırken alınması gereken sağlık ve güvenlik önlemlerini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Birbiriyle karıştırılması sakıncalı evsel kimyasallara (çamaşır suyu ile tuz ruhu) örnekler verilir. b. Asit ve baz ambalajlarındaki güvenlik uyarılarına dikkat çekilir. c. Aşırı temizlik malzemesi ve lavabo açıcı kullanmanın sağlık, çevre ve tesisat açısından sakıncaları üzerinde durulur. ç. Mutfak gereçlerinde oluşan kireçlenmeyi ve metal eşyaların paslarını gidermek için yöntem ve malzeme seçiminde dikkat edilmesi gereken hususlar üzerinde durulur.
10.3.4.1 Tuzların özelliklerini ve kullanım alanlarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Sodyum klorür, sodyum karbonat, sodyum bikarbonat, kalsiyum karbonat ve amonyum klorür tuzları üzerinde durulur.
10. Sınıf · Kimya Her Yerde
10.4.1.1 Temizlik maddelerinin özelliklerini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Yapısal ayrıntılara girmeden sabun ve deterjan aktif maddelerinin kirleri nasıl temizlediği belirtilir. b. Kişisel temizlikte kullanılan temizlik maddelerinin (şampuan, diş macunu, katı sabun, sıvı sabun) fayda ve zararları vurgulanır. c. Hijyen amacıyla kullanılan temizlik maddeleri (çamaşır suyu, kireç kaymağı) tanıtılır.
10.4.1.2 Yaygın polimerlerin kullanım alanlarına örnekler verir.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Polimerleşme olayı açıklanarak -mer, monomer ve polimer kavramları üzerinde durulur. b. Kauçuk, polietilen (PE), polietilen teraftalat (PET), kevlar, polivinil klorür (PVC), politetraflor eten (TEFLON) ve polistirenin (PS) yapısal ayrıntılarına girilmeden başlıca kullanım alanlarına değinilir. c. Polimerlerin farklı alanlarda kullanımlarına ilişkin olumlu ve olumsuz özellikleri vurgulanır. ç. İçerisinde polimer malzeme kullanılan oyuncak ve tekstil ürünlerinin zararlarına değinilir.
10.4.1.3 Polimer, kâğıt, cam ve metal malzemelerin geri dönüşümünün ülke ekonomisine katkısını açıklar.
10.4.1.4 Kozmetik malzemelerin içerebileceği zararlı kimyasalları açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Kişisel bakım ve estetik amacıyla kullanılan parfüm, saç boyası, kalıcı dövme boyası ve jöle üzerinde durulur.
10.4.1.5 İlaçların farklı formlarda kullanılmasının nedenlerini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Piyasadaki ilaç formlarının (hap, şurup, iğne, merhem) temel özelliklerine değinilir. b. Yanlış ve gereksiz ilaç kullanımının insan sağlığına, ülke ekonomisine ve çevreye verdiği zararlar vurgulanır.
10.4.2.1 Hazır gıdaları seçerken ve tüketirken dikkat edilmesi gereken hususları açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Hazır gıdaların doğal gıdalardan başlıca farklarına (koruyucular, renklendiriciler, emülsiyonlaştırıcılar, tatlandırıcılar, pastörizasyon, UHT sütün işlenmesi) değinilir. b. Hazır gıda etiketlerindeki üretim ve son kullanım tarihlerinin önemi vurgulanır. c. Koruyucular, renklendiriciler ve yapay tatlandırıcıların kullanılmasının sağlık üzerindeki etkilerine değinilir. ç. Günlük tüketim maddelerindeki katkı maddesi içeriği ve katkı maddesi kodlarına ilişkin okuma parçası verilir.
10.4.2.2 Yenilebilir yağ türlerini sınıflandırır.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Yağ türlerinden katı (tereyağı, margarin) ve sıvı (zeytin yağı, ayçiçek yağı, mısır özü yağı, fındık yağı) yağlara değinilir. b. Yağ endüstrisinde kullanılan sızma, rafine, riviera ve vinterize kavramları açıklanır. c. Yenilebilir yağların yanlış kullanımının sağlık üzerindeki etkileri vurgulanır.
11. Sınıf · Modern Atom Teorisi
11.1.1.1 Atomu kuantum modeliyle açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Bohr atom modelinin deney ve gözlemlerden elde edilen bulguları açıklamadaki sınırlılıkları vurgulanarak modern atom teorisinin (bulut modelinin) önemi üzerinde durulur. b. Tek elektronlu atomlar/iyonlar için orbital kavramı elektronların bulunma olasılığı ile ilişkilendirilir. c. Yörünge ve orbital kavramları karşılaştırılır. ç. Kuantum sayıları orbitallerle ilişkilendirilir. d. Çok elektronlu atomlarda orbitallerin enerji seviyeleri açıklanır.
11.1.2.1 Nötr atomların elektron dizilimleriyle periyodik sistemdeki yerleri arasında ilişki kurar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Hund Kuralı, Pauli İlkesi ve Aufbau Prensibi açıklanır. b. Atomların ve iyonların elektron dizilimlerine örnekler verilir. Atom numarası 36 ve daha küçük türlerin elektron dizilimleri esas alınır. c. Değerlik orbital ve değerlik elektronu kavramları açıklanır. ç. Elektron dizilimleriyle elementin ait olduğu blok ilişkilendirilerek grup ve periyot belirlenir.
11.1.3.1 Periyodik özelliklerdeki değişim eğilimlerini sebepleriyle açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Kovalent yarıçap, van der Waals yarıçapı ve iyonik yarıçapın farkları üzerinde durulur. b. Periyodik özellikler arasında metallik/ametallik, atom/iyon yarıçapı, iyonlaşma enerjisi, elektron ilgisi, elektronegatiflik ve oksit/hidroksit bileşiklerinin asitlik/bazlık eğilimleri üzerinde durulur. Periyodik özelliklerin nasıl ölçüldüğüne girilmez. c. Ardışık iyonlaşma enerjilerinin grup numarasıyla ilişkisi örneklerle gösterilir.
11.1.4.1 Elementlerin periyodik sistemdeki konumu ile özellikleri arasındaki ilişkileri açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. s, p, d bloku elementlerinin metal/ametal karakteri, iyon yükleri, aktiflikleri ve yaptıkları kimyasal bağ tipi elektron dizilimiyle ilişkilendirilir. b. f blok elementlerinin periyodik sistemdeki konumlarıyla ilgili özel durumları vurgulanır. c. Asal gaz özellikleri elektron dizilimleriyle ilişkilendirilir.
11.1.5.1 Yükseltgenme basamakları ile elektron dizilimleri arasındaki ilişkiyi açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Ametallerin anyon hâlindeki yükleriyle yükseltgenme basamakları arasındaki fark örneklendirilir. b. d bloku elementlerinin birden çok yükseltgenme basamağında bulunabilmeleri, elektron dizilimleriyle ilişkilendirilir.
11. Sınıf · Gazlar
11.2.1.1 Gazların betimlenmesinde kullanılan özellikleri açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Basınç birimleri (atm, Torr, mmHg ) ve hacim birimleri (L, m³) ile bunların ondalık ast ve üst katları kısaca açıklanır. b. Gazların özelliklerinin ölçme yöntemleri üzerinde durulur. Manometrelerle ilgili hesaplamalara girilmez.
11.2.1.2 Gaz yasalarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Gazların özelliklerine ilişkin yasalar (Boyle, Charles, Gay Lussac ve Avogadro) üzerinde durulur. b. Öğrencilerin hazır veriler kullanılarak gaz yasaları ile ilgili grafikler çizmeleri ve yorumlamaları sağlanır.
11.2.2.1 Deneysel yoldan türetilmiş gaz yasaları ile ideal gaz yasası arasındaki ilişkiyi açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Boyle, Charles ve Avogadro yasalarından yola çıkılarak ideal gaz denklemi türetilir. b. İdeal gaz denklemi kullanılarak örnek hesaplamalar yapılır. c. Normal şartlarda gaz hacimleri kütle ve mol sayısıyla ilişkilendirilir.
11.2.3.1 Gaz davranışlarını kinetik teori ile açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Kinetik teorinin temel varsayımları üzerinde durulur. b. Kinetik teorinin temel varsayımları kullanılarak Graham Difüzyon ve Efüzyon Yasası türetilir. c. Difüzyon deneyi yaptırılır; bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılarak da açıklanır. Deney yapılırken güvenlik uyarılarına dikkat edilmesi gerektiği hatırlatılır.
11.2.4.1 Gaz karışımlarının kısmi basınçlarını günlük hayattan örneklerle açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Sıvıların doygun buhar basınçları kısmi basınç kavramıyla ilişkilendirilerek su üzerinde toplanan gazlarla ilgili hesaplamalar yapılır.
11.2.5.1 Gazların sıkışma/genleşme sürecinde gerçek gaz ve ideal gaz kavramlarını karşılaştırır.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Gerçek gazların hangi durumlarda ideallikten saptığı belirtilir. b. Karbon dioksitin ve suyun faz diyagramı açıklanarak buhar ve gaz kavramları arasındaki fark vurgulanır. c. Suyun farklı kristal yapılarını gösteren faz diyagramlarına girilmez. ç. Günlük hayatta yaygın kullanılan ve gerçek gazların hâl değişimlerinin uygulamaları olan soğutma sistemleri (Joule-Thomson olayı) örnekleriyle açıklanır.
11. Sınıf · Sıvı Çözeltiler ve Çözünürlük
11.3.1.1 Kimyasal türler arası etkileşimleri kullanarak sıvı ortamda çözünme olayını açıklar.
11.3.2.1 Çözünen madde miktarı ile farklı derişim birimlerini ilişkilendirir.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Derişim birimleri olarak molarite ve molalite tanıtılır. b. Normalite ve formalite tanımlarına girilmez.
11.3.2.2 Farklı derişimlerde çözeltiler hazırlar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Derişimle ilgili hesaplamalar yapılarak hesaplamalarda molarite ve molalite yanında kütlece yüzde, hacimce yüzde, mol kesri ve ppm kavramları da kullanılır.
11.3.3.1 Çözeltilerin koligatif özellikleri ile derişimleri arasında ilişki kurar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Koligatif özelliklerden buhar basıncı alçalması, donma noktası alçalması (kriyoskopi), kaynama noktası yükselmesi (ebülyoskopi) ve osmotik basınç üzerinde durulur. b. Osmotik basınç ile ilgili hesaplamalara girilmez. c. Ters osmoz yöntemiyle su arıtımı hakkında kısaca bilgi verilir. ç. Saf suyun ve farklı derişimlerdeki sulu çözeltilerin kaynama noktası tayini deneyleri yaptırılır.
11.3.4.1 Çözeltileri çözünürlük kavramı temelinde sınıflandırır.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Seyreltik, derişik, doygun, aşırı doygun ve doymamış çözelti kavramları üzerinde durulur. b. Çözünürlükler g/100 g su birimi cinsinden verilir. c. Çözünürlükle ilgili hesaplamalar yapılır.
11.3.5.1 Çözünürlüğün sıcaklık ve basınçla ilişkisini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Farklı tuzların sıcaklığa bağlı çözünürlük eğrilerinin yorumlanması sağlanır. b. Tuzların farklı sıcaklıklardaki çözünürlüklerinden faydalanılarak deriştirme ve kristallendirme ile ilgili hesaplamalar yapılır. c. Gazların çözünürlüklerinin basınç ve sıcaklıkla değişimi üzerinde durulur; çözünürlük eğrilerinin yorumlanması sağlanır. ç. Öğrencilerin çözünürlüğün sıcaklık ve basınçla ilişkisini elektronik tablolama programı kullanarak kurgulamaları, değerleri değiştirerek gerçekleşen değişiklikleri gözlemlemeleri ve yorumlamaları sağlanır.
11. Sınıf · Kimyasal Tepkimelerde Enerji
11.4.1.1 Tepkimelerde meydana gelen enerji değişimlerini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Tepkimelerin ekzotermik ve endotermik olması ısı alışverişiyle ilişkilendirilir. b. Ekzotermik ve endotermik tepkimelerin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.
11.4.2.1 Standart oluşum entalpileri üzerinden tepkime entalpilerini hesaplar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Standart oluşum entalpileri tanımlanır. b. Tepkime entalpisi potansiyel enerji-tepkime koordinatı grafiği üzerinden açıklanır. c. Öğrencilerin tepkime entalpilerine ilişkin elektronik tablolama programı kullanarak grafik oluşturmaları, yorumlamaları sağlanır. değerleri değiştirerek gerçekleşen değişimleri gözlemlemeleri ve
11.4.3.1 Bağ enerjileri ile tepkime entalpisi arasındaki ilişkiyi açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Oluşan ve kırılan bağ enerjileri üzerinden tepkime entalpisi hesaplamaları yapılır.
11.4.4.1 Hess Yasasını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Hess Yasası ile ilgili hesaplamalar yapılır.
11. Sınıf · Kimyasal Tepkimelerde Hız
11.5.1.1 Kimyasal tepkimeler ile tanecik çarpışmaları arasındaki ilişkiyi açıklar.
11.5.1.2 Kimyasal tepkimelerin hızlarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Madde miktarı (derişim, mol, kütle, gaz maddeler için normal şartlarda hacim) ile tepkime hızı ilişkilendirilir. b. Ortalama tepkime hızı kavramı açıklanır. c. Homojen ve heterojen faz tepkimelerine örnekler verilir.
11.5.2.1 Tepkime hızına etki eden faktörleri açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Tek basamaklı tepkimelerde, her iki yöndeki tepkime hızının derişime bağlı ifadeleri verilir. b. Çok basamaklı tepkimeler için hız belirleyici basamağın üzerinde durulur. c. Madde cinsi, derişim, sıcaklık, katalizör (enzimlere girilmez) ve temas yüzeyinin tepkime hızına etkisi üzerinde durulur. Arrhenius bağıntısına girilmez. ç. Oktay Sinanoğlu’nun kısa biyografisini ve tepkime mekanizmaları üzerine yaptığı çalışmaları tanıtan okuma parçasına yer verilir.
11. Sınıf · Kimyasal Tepkimelerde Denge
11.6.1.1 Fiziksel ve kimyasal değişimlerde dengeyi açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Maksimum düzensizlik ve minimum enerji eğilimleri üzerinden denge açıklanır. b. İleri ve geri tepkime hızları üzerinden denge açıklanır. c. Tersinir reaksiyonlar için derişim ve basınç cinsinden denge ifadeleri türetilerek hesaplamalar yapılır. ç. Farklı denge sabitleri arasındaki ilişki incelenir.
11.6.2.1 Dengeyi etkileyen faktörleri açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Sıcaklığın, derişimin, hacmin, kısmi basınçların ve toplam basıncın dengeye etkisi denge ifadesi üzerinden açıklanır. b. Le Chatelier İlkesi örnekler üzerinden irdelenir. c. Katalizör-denge ilişkisi vurgulanır.
11.6.3.1 pH ve pOH kavramlarını suyun oto-iyonizasyonu üzerinden açıklar.
11.6.3.2 Brönsted-Lowry asitlerini/bazlarını karşılaştırır.
11.6.3.3 Katyonların asitliğini ve anyonların bazlığını su ile etkileşimleri temelinde açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Kuvvetli/zayıf asitler ve bazlar tanıtılır; konjuge asit-baz çiftlerine örnekler verilir. b. Asit gibi davranan katyonların ve baz gibi davranan anyonların su ile etkileşimleri üzerinde durulur.
11.6.3.4 Asitlik/bazlık gücü ile ayrışma denge sabitleri arasında ilişki kurar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Asitlerin/bazların iyonlaşma oranlarının denge sabitleriyle ilişkilendirilmesi sağlanır.
11.6.3.5 Kuvvetli ve zayıf monoprotik asit/baz çözeltilerinin pH değerlerini hesaplar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Çok derişik ve çok seyreltik asit/baz çözeltilerinin pH değerlerine girilmez. b. Zayıf asitler/bazlar için [H+] = (Ka.Ca)1/2 ve [OH-] = (Kb.Cb)1/2 eşitlikleri esas alınır. c. Poliprotik asitlere girilmez.
11.6.3.6 Tampon çözeltilerin özellikleri ile günlük kullanım alanlarını ilişkilendirir.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Tampon çözeltilerin pH değerlerinin seyrelme ve asit/baz ilavesi ile fazla değişmemesi ortamdaki dengeler üzerinden açıklanır. Henderson formülü ve tampon kapasitesine girilmez. b. Tampon çözeltilerin canlı organizmalar açısından önemine değinilir.
11.6.3.7 Tuz çözeltilerinin asitlik/bazlık özelliklerini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Asidik, bazik ve nötr tuz kavramları açıklanır. b. Anyonu zayıf baz olan tuzlara örnekler verilir. c. Katyonu NH4+ veya anyonu HSO4– olan tuzların asitliği üzerinde durulur. ç. Hidroliz hesaplamalarına girilmez.
11.6.3.8 Kuvvetli asit/baz derişimlerini titrasyon yöntemiyle belirler.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Titrasyon deneyi yaptırılıp sonuçların grafik üzerinden gösterilerek yorumlanması sağlanır. b. Titrasyonla ilgili hesaplama örnekleri verilir. c. Öğrencilerin titrasyon yöntemine yönelik hesaplamaları elektronik tablolama programı yardımıyla kurgulamaları, değerleri değiştirerek gerçekleşen değişiklikleri gözlemlemeleri ve yorumlamaları sağlanır.
11.6.3.9 Sulu ortamlarda çözünme-çökelme dengelerini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Çözünme-çökelme denge örneklerine yer verilir; çözünürlük çarpımı (Kçç ) ve çözünürlük (s) kavramları ilişkilendirilir. b. Tuzların çözünürlüğüne etki eden faktörlerden, sıcaklık ve ortak iyon etkisi üzerinde durulur. c. Ortak iyon etkisi hesaplamaları yapılır.
12. Sınıf · Kimya ve Elektrik
12.1.1.1 Redoks tepkimelerini tanır.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Yükseltgenme ve indirgenme kavramları üzerinde durulur. b. Redoks tepkimeleri denkleştirilerek yaygın yükseltgenler (O2, KMnO4, H2SO4, HNO3, H2O2) ve indirgenler (H2, SO2) tanıtılır. c. İyonik redoks tepkimelerinin denkleştirilmesine girilmez.
12.1.1.2 Redoks tepkimeleriyle elektrik enerjisi arasındaki ilişkiyi açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. İndirgen-yükseltgen arasındaki elektron alışverişinin doğrudan temas dışında bir yolla mümkün olup olmayacağının üzerinde durulur. b. Elektrik enerjisi ile redoks tepkimesinin istemlilik/istemsizlik durumu ilişkilendirilir.
12.1.2.1 Elektrot ve elektrokimyasal hücre kavramlarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Katot ve anot kavramları, indirgenme-yükseltgenme ile ilişkilendirilerek ele alınır. b. Elektrot, yarı-hücre ve hücre kavramları üzerinde durulur. c. İnert elektrotların hangi durumlarda gerekli olduğu belirtilir. ç. Pillerde tuz köprüsünün işlevi açıklanır. d. Zn/Cu elektrokimyasal pili deneyi yaptırılır; bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılarak da açıklanır.
12.1.3.1 Redoks tepkimelerinin istemliliğini standart elektrot potansiyellerini kullanarak açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Standart yarı hücre indirgenme potansiyelleri, standart hidrojen yarı hücresi ile ilişkilendirilir. b. Metallerin aktiflik sırası üzerinde durulur. c. İki ayrı yarı hücre arasındaki istemli redoks tepkimesinin, standart indirgenme potansiyelleri ile ilişkilendirilmesi sağlanır. ç. Standart olmayan koşullarda elektrot potansiyellerinin hesaplanmasına yönelik çalışmalara yer verilir.
12.1.4.1 Standart koşullarda galvanik pillerin voltajını ve kullanım ömrünü örnekler vererek açıklar.
12.1.4.2 Lityum iyon pillerinin önemini kullanım alanlarıyla ilişkilendirerek açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Öğrencilerin lityum iyon pilleri ve güncel kullanım alanlarını açıklayan bir poster hazırlamaları ve sınıfta sunmaları sağlanır.
12.1.5.1 Elektroliz olayını elektrik akımı, zaman ve değişime uğrayan madde kütlesi açısından açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. 1 mol elektronun toplam yükü üzerinden elektrik yükü-kütle ilişkisi kurulması sağlanır. b. Yük birimi Coulomb (C) tanımlanır. c. Faraday bağıntısı açıklanarak bu bağıntının kullanıldığı hesaplamalar yapılır. ç. Öğrencilerin Faraday bağıntısını elektronik tablolama programı kullanarak kurgulamaları, değerleri değiştirerek gerçekleşen değişiklikleri gözlemlemeleri ve yorumlamaları sağlanır. d. Kaplama deneyi yaptırılır.
12.1.5.2 Kimyasal maddelerin elektroliz yöntemiyle elde ediliş sürecini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Suyun elektrolizi ile hidrojen ve oksijen eldesi deneyi yaptırılır.
12.1.6.1 Korozyon önleme yöntemlerinin elektrokimyasal temellerini açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Korozyon kavramı açıklanır. b. Korozyondan koruma süreci metallerin aktiflik sırası ile ilişkilendirilir; kurban elektrot kavramı üzerinde durulur. c. Kurban elektrotun kullanım alanlarına örnekler verilir.
12. Sınıf · Karbon Kimyasına Giriş
12.2.1.1 Anorganik ve organik bileşikleri ayırt eder.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Organik bileşik kavramının tarihsel gelişimi açıklanır. b. Anorganik ve organik bileşiklerin özellikleri vurgulanır.
12.2.2.1 Organik bileşiklerin basit ve molekül formüllerinin bulunması ile ilgili hesaplamalar yapar.
12.2.3.1 Karbon allotroplarının özelliklerini yapılarıyla ilişkilendirir.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Karbon elementinin çok sayıda bileşik oluşturma özelliği ile bağ yapma özelliği arasında ilişki kurulur. b. Elmas ve grafitin incelenmesi sağlanarak fulleren, nanotüp ve grafenin yapıları ve önemleri üzerinde durulur.
12.2.4.1 Kovalent bağlı kimyasal türlerin Lewis formüllerini yazar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Oktetin aşıldığı moleküller kapsam dışıdır.
12.2.5.1 Tek, çift ve üçlü bağların oluşumunu hibrit ve atom orbitalleri temelinde açıklar.
12.2.5.2 Moleküllerin geometrilerini merkez atomu orbitallerinin hibritleşmesi esasına göre belirler.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Hibritleşme ve VSEPR (Değerlik Katmanı Elektron Çifti İtmesi) yaklaşımı üzerinde durulur.
12. Sınıf · Organik Bileşikler
12.3.1.1 Hidrokarbon türlerini ayırt eder.
12.3.1.2 Basit alkanların adlarını, formüllerini, özelliklerini ve kullanım alanlarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Yanma ve halojenlerle yer değiştirme özellikleri üzerinde durulur. b. Yapısal izomerlik ve çeşitleri üzerinde durulur. c. Alkanların yakıtlarda [LPG, benzin, motorin (dizel), fueloil, katran ve asfalt ürünlerinin bileşenleri] kullanıldığı, hekzanın ise çözücü olarak kullanıldığı vurgulanır. ç. Benzinlerde oktan sayısı hakkında okuma parçası verilir.
12.3.1.3 Basit alkenlerin adlarını, formüllerini, özelliklerini ve kullanım alanlarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Cis-trans izomerlik üzerinde durulur. b. Alkenlerin kullanım alanı olarak alkil halojenür ve alkoller için ham madde oldukları vurgulanır. c. Alkenlerin gıda endüstrisindeki kullanımları ve polimerleşme özellikleri hakkında bilgi verilir.
12.3.1.4 Basit alkinlerin adlarını, formüllerini, özelliklerini ve kullanım alanlarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Asetilenin üretimi, kullanım alanları, katılma özellikleri ve birincil patlayıcı tuzları üzerinde durulur. Diğer alkin örneklerine girilmez.
12.3.1.5 Basit aromatik bileşiklerin adlarını, formüllerini ve kullanım alanlarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Benzen, naftalin, anilin, toluen ve fenol bileşikleri tanıtılarak yapıları ve kullanım alanlarına değinilir.
12.3.2.1 Organik bileşikleri fonksiyonel gruplarına göre sınıflandırır.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Alkil-gruplarına, hidroksi-, alkoksi-, halo-, karbonil-, karboksil-, amino-, nitro-, fenil- grupları bağlanınca oluşan bileşikler genel olarak tanıtılır.
12.3.3.1 Alkolleri sınıflandırarak adlarını, formüllerini, özelliklerini ve kullanım alanlarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Etanolün fermantasyon yöntemi ile elde edilişi açıklanır. b. Etanolün alkil halojenürlerden ve alkenlerden elde edilişi üzerinde durulur. c. Alkollerin hidroksil sayısına ve alfa karbonundaki alkil sayısına göre sınıflandırılması sağlanır. ç. 1-4 karbonlu mono alkoller, etandiol (glikol) ve propantriol (gliserin) üzerinde durulur. d. Metanolün zehirli özellikleri vurgulanır. e. Etanolün sağlık alanında kullanımına vurgu yapılır. f. Etanolün biyoyakıt işlevi gördüğü ve çözücü olarak kullanıldığı vurgulanır.
12.3.4.1 Eterleri sınıflandırarak adlarını, formüllerini, özelliklerini ve kullanım alanlarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Asimetrik-simetrik eter ayrımı yapılır. b. Eterlerin çözücü özelliklerine vurgu yapılır. c. Fonksiyonel grup izomerliği açıklanarak eterlerin alkollerle izomerliğine değinilir.
12.3.5.1 Karbonil bileşiklerini sınıflandırarak adlarını, formüllerini, özelliklerini ve kullanım alanlarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Aldehit ve ketonları ayırt edecek düzeyde yapısal ilişki kurularak indirgenme- yükseltgenme özelliklerinin karşılaştırılması sağlanır. b. Aldehitlere örnek olarak formaldehit, asetaldehit ve benzaldehit; ketonlara örnek olarak aseton verilir. c. Aldehit ve ketonların fonksiyonel grup izomerliklerine değinilir. ç. Aldehit ve ketonların gıda ve kozmetik sanayinde nasıl kullanıldıkları üzerinde durulur.
12.3.6.1 Karboksilik asitleri sınıflandırarak adlarını, formüllerini ve kullanım alanlarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Formik asit, asetik asit, salisilik asit, ftalik asit, sitrik asit, malik asit, folik asit ve benzoik asit tanıtılır. Düz zincirli monokarboksilli asitlerin dışındakilerin formüllerine girilmez. b. Doymuş ve doymamış yağ asitleri tanıtılır. c. Yağ asidi tuzlarının sabun olarak kullanıldığı vurgulanır. ç. Benzoik asidin ve benzoatların gıda koruyucu maddesi olarak kullanıldığı vurgulanır.
12.3.7.1 Esterlerin adlarını, formüllerini ve kullanım alanlarını açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Esterleşme tepkimesine örnek verilir. b. Esterlerin yer aldığı doğal maddelere örnek olarak lanolin, balmumu ve balsam verilir. c. Esterlerin çözücü olarak kullanımlarına ilişkin örnekler verilir. ç. Karboksilik asit ve esterlerin fonksiyonel grup izomerliklerine değinilir. d. Sabun eldesi deneyi yaptırılır.
12. Sınıf · Enerji Kaynakları ve Bilimsel Gelişmeler
12.4.1.1 Fosil yakıtların çevreye zararlı etkilerini azaltmak için çözüm önerilerinde bulunur.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Fosil yakıtlar ve bu yakıtların oluşumu bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılarak açıklanır. b. Fosil yakıtları bilinçsizce tüketmenin ve israf etmenin bireye, topluma ve çevreye verdiği zararlara değinilir. c. Öğrencilerin, fosil yakıtların çevreye zararlı etkilerini araştırmaları ve elde ettikleri bilgilerden yararlanarak bunların çevreye zararlı etkilerini azaltmaya yönelik çözüm önerileri hakkında tartışmaları sağlanır.
12.4.2.1 Alternatif enerji kaynaklarını tanır.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- a. Güneş, rüzgâr, hidrojen, jeotermal ve biyokütle enerji kaynaklarına değinilir. b. Bor mineralinden hidrojen eldesinin ülkemizin kalkınması için önemi vurgulanır. c. Turhan Nejat Veziroğlu’nun kısa özgeçmişi ve hidrojenin yakıt olarak kullanılması üzerine yaptığı çalışmalara okuma parçası olarak yer verilir.
12.4.2.2 Nükleer enerji kullanımını bilim, toplum, teknoloji, çevre ve ekonomi açısından değerlendirir.
12.4.3.1 Sürdürülebilir hayat ve kalkınmanın toplum ve çevre için önemini kimya bilimi ile ilişkilendirerek açıklar.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Enerji, polimer, kâğıt ve metal sektörlerinin sürdürülebilir hayat üzerindeki etkilerine değinilir.
12.4.4.1 Nanoteknoloji alanındaki gelişmeleri bilim, toplum, teknoloji, çevre ve ekonomiye etkileri açısından değerlendirir.
Programın sınırlamaları / açıklamaları
- Nanoteknoloji kavramı örnekler üzerinden açıklanır.
Kaynaklar
- MEB TTKB — 2026 YKS Kazanım ve Açıklamaları
sürüm meb_yks_2026 · sha256 f52502743b6372e5df7de42d741b02a0b18eec087eac785b50a1fe3dd4a6d536 · alındı 2026-11-01