Cortex Plus

YKS Sosyoloji (AYT)

ÖSYM 2026 YKS’ye esas kazanımlar (MEB) · Belge sınıf düzeyi belirtmez; AYT Felsefe Grubu kapsamı

← Tüm programlar

Sosyolojiye Giriş

  • SOS.1 Sosyoloji hakkındaki bilgilerini sorgular.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Sosyolojinin tanımına, özelliklerine, topluma ne kazandırdığına ve diğer bilimlerle ilişkisine kısaca değinilir.
    • Toplumsal olay ve olgu kavramları indirgemeci ve bütüncü yaklaşımlar bağlamında vurgulanır.

  • SOS.2 Toplumu oluşturan ögelerin etkileşim içinde olduğunu fark eder.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Toplumun tanımı yapılır.
    • Kurum, kuruluş(organizasyon) ve sosyal grup kavramları vurgulanır.
    • Toplumsal grupların tanımı, amaçları, işlevleri ve çeşitlerine değinilir.

  • SOS.3 Sosyolojinin bağımsız bir bilim haline gelişini kavrar.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Bu süreçteki önemli olaylardan ve sosyologların düşüncelerinden bahsedilir.
    • Sosyolojinin bağımsız bir bilim haline gelişinin nedenleri vurgulanır

  • SOS.4 Sosyolojik araştırmalarda kullanılan yöntemleri tanır.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Sosyolojik araştırmalarda kullanılan yöntemlerin tümevarım, tümdengelim ve analoji olduğu vurgulanır.

  • SOS.5 Türk sosyologlarının sosyolojiye katkılarını fark eder.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Sosyoloji literatürüne katkıda bulunan üç ünlü Türk Sosyoloğunun eser odaklı biyografileri incelenir.

  • SOS.6 Sosyalleşme kavramını örneklerle açıklar.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Sosyalleşmenin unsurlarından aile, okul, arkadaş grubu, medya vb. kavramlarına yer verilir.

  • SOS.7 Sosyalleşme sürecini etkileyen unsurları açıklar.

  • SOS.8 Sosyalleşmenin hayat boyu devam eden bir süreç olduğunu fark eder.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Sosyalleşmenin çocukluk, gençlik, yetişkinlik, yaşlılık dönemlerini kapsayan hayat boyu devam eden bir süreç olduğu vurgulanır.
    • Sosyalleşme açısından özellikle çocukluk ve gençlik döneminin önemli olduğu vurgulanır.
    • Sosyalleşme sürecinde özellikle toplumun insani, ahlaki, millî, manevi ve demokratik değerlerine uygun davranışları bireyin içselleştirmesi durumunda daha sağlıklı olacağı vurgulanır.

Birey ve Toplum

  • SOS.9 Sosyalleşmenin toplumsal ilişkiler üzerindeki etkilerini değerlendirir

  • SOS.10 Toplumsal konum, statü ve rol kavramları arasında ilişki kurar.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Statüyü belirleyen ölçütlerin neler olduğu vurgulanır.
    • Verilmiş ve kazanılmış statüler vurgulanır.
    • Statü, rol, anahtar rol, rol çatışması ve rol pekişmesi kavramları vurgulanır.

  • SOS.11 Sosyal statü ile sosyal saygınlığı ayırt eder.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Bireylerin sosyal statülerinin aynı olmasına rağmen sosyal saygınlıklarının farklı olmasının nedenleri vurgulanır.

  • SOS.12 Toplumsal hayatın düzenlenmesinde değerlerin ve normların önemini ifade eder

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Toplumsal değer ve toplumsal norm kavramları ile bu kavramlar arasındaki ilişki vurgulanır.

  • SOS.13 Toplumsal kontrolün işlevlerini ifade eder.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Toplumsal kontrol ile toplumsal norm kavramı arasındaki ilişki açıklanır.
    • Toplumsal kontrolün gücünü dayandığı otoriteden aldığı, bu otoritenin kaynağının kamu kurum ve kuruluşları olabileceği gibi sivil toplum kuruluşları ya da toplumun kendisi olabileceği açıklanır.

  • SOS.14 Sosyal sapmanın nedenlerini araştırır.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Sosyal sapma ve çeşitleri vurgulanır.
    • Olumsuz sapma türleri örneklendirilir.

  • SOS.15 Statü ve rollerinden doğan hak ve görevlerin toplumsal yaşamdaki önemini bilir.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Sosyal aktörlerin (birey, grup, kuruluş, toplum) hak-görev dengelerinin sağlıklı etkileşim için denkliğine değinilir.

Toplumsal Yapı

  • SOS.16 Toplumsal yapıyı oluşturan ögeleri analiz eder.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Toplumsal yapının nüfus, ekonomi, eğitim, ahlak, siyaset, din, hukuk, sosyal hayatın farklı görünümleri ile ilgili kurum ve kuruluşların, birey ve grupların toplumsal yapının ögeleri olduğu vurgulanır.
    • Toplumsal yapı içerisinde yer alan köy, kent, metropol ve millet (ulus) kavramlarına yer verilir.

  • SOS.17 Toplumsal etkileşim tiplerini ayırt eder.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Etkileşim tiplerinin mübadele (değişim), işbirliği, rekabet, çatışma, uyum, benzeştirme, uyarlama (adaptasyon) olduğu içerikleri ve örnekleriyle beraber vurgulanır.
    • Ülkelerin gelişmişlik düzeyine göre toplumsal tabakalaşma piramitlerine vurgu yapılır.

  • SOS.18 Toplumsal tabaka ve tabakalaşmanın yapısını kavrar.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Tabakalaşmayı oluşturan ölçütler vurgulanır.
    • Sosyal hareketlilik esasına göre tabakalaşma sistemleri vurgulanır. Bu sistemler, kapalı tabaklaşma (kast sistemi), yarı kapalı (zümre), açık sınıf tabakalaşması (sosyal sınıf) şeklinde sınıflandırılır.

  • SOS.19 Toplumsal hareketliliğin çeşitlerini ve nedenlerini örneklerle açıklar.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Her toplumsal hareketin olumlu sonuçlar doğurmayabileceği vurgulanır.
    • Bu ünitenin kazanımları işlenirken Atatürk'ün "millet", "milliyetçilik", "halkçılık" ve “milli birlik” anlayışı verilir.

Toplumsal Değişme ve Gelişme

  • SOS.20 Toplumsal değişme olgusunu kavrar.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Toplumsal değişme olgusu örneklerle işlenir.

  • SOS.21 Toplumsal değişmeyi etkileyen faktörleri değerlendirir.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Toplumsal değişmeyi etkileyen faktörlerin: fiziki çevre, ekonomi, modernleşme, küreselleşme, bilim ve teknoloji, demokratikleşme, kültür, demografi, kitle iletişim araçları vb. olduğu vurgulanır.
    • Toplumsal değişmeyi etkileyen faktörlerden kültürün çok önemli olduğu kültürel farklılıklara hoşgörüyle bakılması gerektiği, buna karşın kültür emperyalizminin millî bilinci zayıflattığı ve kültürel yozlaşmaya yol açtığı, sosyal değişmenin maddi kültür ögelerinde daha hızlı gerçekleştiği vurgulanır.

  • SOS.22 Toplumsal değişmeyi etkileyen faktörlerin zamanla değişebileceğini fark eder.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Toplumsal değişmenin her toplum için geçerliği olduğu ve değer yargısı içermeyen bir kavram olduğu belirtilir.
    • Toplumsal değişmeyi etkileyen faktörlerin toplumdan topluma ve aynı toplum içinde zamanla değişebileceği vurgulanır.
    • Sosyal değişimin, manevi değerlerin yoğun olarak yaşandığı toplumlarda daha yavaş, maddi değerlerin yoğun olarak yaşandığı toplumlarda ise daha hızlı olduğu vurgulanır.

  • SOS.23 Bilim, teknoloji ve kitle iletişim araçlarının toplumsal değişmeye etkisini değerlendirir.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Kitle iletişim araçlarının toplumsal değişime olumlu ve olumsuz etkilerini vurgulanır.

  • SOS.24 Modernleşmenin toplumsal değişime etkilerini değerlendirir.

  • SOS.25 Küreselleşmenin toplumsal değişime etkilerini yorumlar.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Modernleşme ve küreselleşme etkileşimi vurgulanır.

  • SOS.26 Toplumsal gelişmenin ögelerini tanır.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Toplumsal gelişmenin ögeleri; ekonomik büyüme, tabakalaşmalardaki farklılaşmalar, insan hakları, demokrasi, hukukun üstünlüğü gibi ögelerin sonucunda toplumsal bütünleşmenin sağlandığı vurgulanır.
    • Atatürk İnkılâpları ile gelen köklü değişmeler vurgulanır.

  • SOS.27 Toplumsal bütünleşmenin önemini ifade eder.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Toplumsal gelişme ve toplumsal bütünleşmenin ayrılmazlığı vurgulanır.
    • Toplumsal bütünleşmede din, ahlak, millî, dinî ve kültürel değerlerimiz, hukuk vb. ögelerin önemi vurgulanır.

  • SOS.28 Toplumsal çözülmeye neden olan etmenleri analiz eder

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Toplumsal çözülmenin etmenleri olarak; tabakaların farklılaşması, insan hak ve özgürlüklerinin kısıtlanması, örgütlenme yetersizliği, demokratik kurumlaşma yetersizliği, millî birlik bilincinin zayıflaması vb. verilir.
    • Toplumsal farklılıklara saygının da toplumsal çözülmeyi önleyebileceği vurgulanır.

  • SOS.29 Toplumsal çözülmeyi önlemeye yönelik çözüm önerileri geliştirir.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Toplumsal çözülme sonucunda ortaya çıkacak olan millî birliğin zayıflaması, kültürel değerlerin zayıflaması, sosyal adaletin bozulması, demokrasinin zayıflaması vb. konulara vurgu yapılır.

Toplum ve Kültür

  • SOS.30 Kültürün ögelerini analiz eder.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Kültürün bilişsel, davranışsal ve maddi ögeleri vurgulanır.
    • Kültürel gecikme kavramı vurgular.
    • Örf, adet, gelenek ve görenek gibi kökleşmiş kültür ögelerinin içerikleri vurgulanır.
    • Kültürün millî, medeniyetin ise evrensel içerikli olduğu vurgulanırken süreç içerisinde bu iki unsurun birbirlerini etkiledikleri vurgulanır.

  • SOS.31 Kültürün işlevlerinin toplumdaki yerini ve önemini analiz eder.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Kültürün kazanılması, kültür-sanat- eğitim-dil ilişkisinin önemi vurgulanır.
    • Kültürün toplumsal kurumlarla ve toplumsal değişmeyle etkileşimi vurgulanır.

  • SOS.32 Kültürün toplumsal bütünleşmeye katkısını değerlendirir.

  • SOS.33 Toplumların kültürel tutumlarını, farklı kültürlere bakış açılarını sorgular.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Farklı kültürlere karşı saygı ve anlayışıngereği vurgulanır.
    • Türk ve/veya İslam kültürünün uygarlığa katkıları üzerinde durulur.

  • SOS.34 Kültürler arası etkileşimde kendi kültürünün rolünü değerlendirir.

Toplumsal Kurumlar

  • SOS.35 Kurum kavramının anlamını açıklar.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Toplumsal kurumların birbirleri ile etkileşim içinde oldukları vurgulanır.

  • SOS.36 Toplumsal kurumların işlevlerini analiz eder.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • 40.Kazanım 8,24, 26, 29 ve 30. kazanımlarla ilişkilendirilir

  • SOS.37 Toplumsal yaşam ve sosyalleşme açısından ailenin önemini yorumlar.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Bireyin sosyalleşmesine etki eden ögeler vurgulanır.

  • SOS.38 Evlilik ve boşanmanın birey ve toplum üzerindeki etkilerini analiz eder.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Evlilik türlerine örnekler verilir.
    • Boşanmanın günümüz toplumlarında sadece bireylerin karşılıklı isteklerine bağlı olmadığı, bu kararlarda medeni kanunun öngördüğü sebep ve süreçlerin ve aile gibi toplumsal faktörlerin de yönlendirici olduğu vurgulanır.

  • SOS.39 Aile kurumunun sürekliliği açısından evliliklerde aranan koşulları değerlendirir.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Evlilik ve ailede karşılıklı hoşgörü, güven, saygı ve sevgi gibi temel değerlerin öne çıkması gerektiği vurgulanır.

  • SOS.40 Farklı toplumlardaki aile yapısı ile Türk aile yapısını karşılaştırır

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Ailenin yapısı; kuruluşu, sürekliliği ve akraba arası ilişkiler kapsamında karşılaştırılır.

  • SOS.41 Kadının aile ve toplum içindeki konumunu değerlendirir.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Kadının Türk toplumundaki önemine vurgu yapan tarihi ve edebi örnekler verilir.

  • SOS.42 Atatürk’ün kadın haklarına verdiği öneme örnekler verir.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Medeni Kanun’un kadına tanıdığı sosyal, siyasal ve ekonomik haklar vurgulanır.
    • Atatürkçü düşüncede kadının yeri vurgulanmalıdır.

  • SOS.43 Eğitimin toplumsal yaşamdaki önemini yorumlar.

  • SOS.44 Eğitimin sosyalleşme sürecindeki önemi kavrar.

  • SOS.45 Atatürk’ün eğitim konusundaki fikirlerini ifade eder.

  • SOS.46 Dinin toplumsal yaşamdaki önemini kavrar.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Dinin toplumsal yaşam açısından bütünleştirici, doğru davranışlara yönlendirici ve genel olarak toplumsal yaşama olumlu katkıları vurgulanır.
    • Sosyolojinin din olgusunu ele alış biçimine vurgu yapılır.

  • SOS.47 Din ve laiklik kavramlarının ilişkisini yorumlar.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Din ve vicdan özgürlüğünün teminatı olarak laiklik kavramı ele alınır.
    • Atatürk’ün laiklik ve din konusundaki görüşleri ve sözlerine yer verilir.
    • Laikliğin anayasada yer alma süreci açıklanır.

  • SOS.48 Atatürkçü düşünce sisteminde laiklik anlayışını ortaya koyar.

  • SOS.49 Ekonominin toplumsal yaşamdaki önemini değerlendirir.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Arz- talep, enflasyon, deflâsyon, devalüasyon, resesyon ve revalüasyon kavramları açıklanır.
    • Enflasyonun nedenleri ve enflasyonun yol açtığı toplumsal sonuçlar açıklanır.

  • SOS.50 Toplumsal yaşamda ekonominin temel ögelerini fark eder.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Üretim-tüketim ve bölüşüm kavramlarına vurgu yapılır.
    • Üretim-tüketim- bölüşüm ilişkisi tartışılır.
    • Birey ve toplum hayatı açısından üretim ve tüketim alışkanlıklarına değinilir.
    • Bilinçsiz tüketim alışkanlıklarının birey ve toplum açısından etkisi vurgulanır.
    • Reklâmların vb. faaliyetlerin tüketim alışkanlıklarına etkisi vurgulanır.

  • SOS.51 Atatürk’ün ekonomik sistemlerle ilgili görüşlerine örnekler verir.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Belli başlı ekonomik sistemler kısaca tanımlanarak bunlar hakkında Atatürk’ün görüşlerine değinilir.

  • SOS.52 Siyaset kurumunu tanır.

  • SOS.53 Siyaset Kurumu ile ilgili temel kavramları ifade eder.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Millet, meşruiyet, seçim, adalet, hak, özgürlük, eşitlik, iktidar, otorite, hükümet, egemenlik, sivil toplum, birey, devlet vb. kavramlar açıklanır.

  • SOS.54 Siyasal yönetim şekillerini tanır ve karşılaştırır.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Monarşi, oligarşi, aristokrasi, teokrasi ve demokrasi kavramlar açıklanır.

  • SOS.55 Bir yönetim biçimi olarak demokrasiyi toplumsal yaşam açısından değerlendirir.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • Doğrudan demokrasi, temsili demokrasi, katılımcı demokrasi çeşitleri vurgulanır.
    • Demokrasi kapsamında kuvvetler ayrılığı ve hümanizm kavramları üzerinde

  • SOS.56 Atatürkçü düşünce sisteminde vatandaşlık, hak ve sorumluluk kavramlarını ilişkilendirerek örnekler verir.

    Programın sınırlamaları / açıklamaları
    • durulur.
    • Atatürkçülüğün önemini açıklanarak "bütünlük" niteliğine vurgu yapılmalı.
    • Atatürkçülüğün yabancı ideolojilerden fakı açıklanmalıdır.

Kaynaklar